Pagina 26 (NL)  B3-2023 PNKV BiuletynOnline.

Photoshop in aquarium

Een vis kan zijn gezicht herkennen op foto's.

Blauwstaart lipvissen zijn ondernemingsvissen. Deze kleine, glanzende soort vestigt zich in koraalriffen, waar hij parasieten eet van vissen van andere soorten, waarvan sommige groot en hongerig zijn. Het is een gevaarlijke business die onberispelijke sociale vaardigheden vereist. Geen wonder dus dat deze vissen andere individuen aan hun gezicht kunnen herkennen en zelfs hun eigen gezicht, volgens een recente studie in de Proceedings of the National Academy of Sciences USA. Na een week met een spiegel in hun aquarium lijken schonere lipvissen zichzelf op foto's te kunnen herkennen. De onderzoekers zeggen dat deze herkenning suggereert dat de vissen zelfbewust zijn, een controversiële interpretatie.

"Vissen zijn veel slimmer dan eerder werd aangenomen", zegt Masanori Kohda, senior auteur van de studie en vergelijkend cognitief wetenschapper aan de Osaka Metropolitan University in Japan. In 2019 publiceerde zijn team het eerste bewijs dat vissen zichzelf kunnen herkennen in spiegels. Voor die studie plaatsten de onderzoekers een parasietachtige vlek op de keel van schonere lipvissen. Wanneer de vissen hun spiegelbeeld zagen, wreven ze zich over rotsen om de vlek te verwijderen. Elk denkbaar wezen heeft soortgelijke tests ondergaan. Chimpansees en orang-oetans slaagden, maar de meeste andere dieren faalden, mogelijk omdat de taak niet past bij het natuurlijke gedrag van veel soorten.

Welke mentale vaardigheden laten schonere lipvissen slagen? Kohda's team testte of vissen die een spiegel kenden, hun eigen gezicht konden herkennen in een stilstaand beeld. Elke vis onderzocht vier foto's: één van zichzelf, één van een onbekende schonere lipvis, één van zijn eigen gezicht op het lichaam van de vreemde en één van zijn eigen lichaam met het gezicht van de vreemde. Schoone lipvissen gedroegen zich agressief tegenover de foto's met het gezicht van de vreemde, maar niet tegenover hun eigen gezicht. Als de foto's met hun gezicht een parasietachtige vlekken hadden, probeerden ze die van hun echte lichaam af te schrapen.

Volgens Kohda suggereert deze reactie dat deze vissen een "privé zelfbewustzijn" hebben, of een mentaal beeld van zichzelf. Niet iedereen is het er echter mee eens dat merktests een dergelijk cognitief vermogen kunnen onthullen. Op een foto zie je je gedachten niet. Je ziet je emoties niet. Je ziet je lichaam. Het verbinden van dit gedrag met de interne wereld van de vis berust op veel onbewezen veronderstellingen.

Toch laten de resultaten zien dat deze vissen een vermogen hebben om hun gedrag flexibel aan te passen. Angezien hun leven afhangt van klantenservice, zijn gezichtsherkenningsvaardigheden zinvol. Zulke experimenten kunnen inzicht geven in het perspectief van een ander wezen op de wereld. De auteurs zijn van plan om andere zeedieren te testen en te onderzoeken wat zelfbewustzijn zou kunnen betekenen in organismen zonder taal. Maar voorlopig is het brein van vissen nog onkenbaar.
Allison Parshall

- - -